ابزارهای مورد نیاز
برای انجام تست‌های اولیه معمولاً به تجهیزات زیر نیاز است:
مولتی‌متر
تستر عایقی یا Megger
اهم‌متر
آنالیزگر سه‌فاز یا تجهیزات مناسب بررسی توالی فاز
ابزار مناسب برای بررسی و کنترل گشتاور اتصالات
پیش‌نیازهای راه‌اندازی
پیش از شروع عملیات تست و راه‌اندازی، لازم است شرایط اولیه پروژه بررسی شود.
مهم‌ترین پیش‌نیازها عبارت‌اند از:
تجهیزات قبلی از محل موردنظر حذف شده باشند.
تجهیزات جدید به محل نصب منتقل شده باشند.
نصب باسداکت مطابق دستورالعمل کارخانه انجام شده باشد.
نقشه‌های نصب و دیاگرام‌های مربوط به تجهیزات در دسترس باشند.
اطلاعات مونتاژ و مشخصات فنی تجهیزات در اختیار مهندس راه‌انداز قرار گرفته باشد.
تمامی بخش‌های سیستم پیش از شروع تست در وضعیت ایمن قرار داشته باشند.
بی‌برق کردن سیستم نصب‌شده
پیش از هرگونه اندازه‌گیری، بازرسی یا تست، سیستم باید کاملاً بی‌برق باشد.
مدیر اجرایی یا مسئول فنی پروژه موظف است از رعایت الزامات ایمنی در محل اطمینان حاصل کند و پیش از شروع عملیات، وضعیت بی‌برق بودن تجهیزات را تأیید نماید.
پس از مونتاژ باسداکت بر اساس نقشه‌های اجرایی، مشخصات سیستم باید با اطلاعات طراحی تطبیق داده شوند.
مواردی که باید بررسی شوند عبارت‌اند از:
سازنده یا برند تجهیزات
جریان نامی باسداکت
نوع تجهیزات
شماره سریال
شماره مرجع
تاریخ تولید
توان ترانسفورماتور
مشخصات کلید حفاظتی منبع
بازرسی بصری عمومی
پیش از انجام تست‌های الکتریکی، تمامی اجزای سیستم باید از نظر ظاهری بررسی شوند.
در این مرحله باید اطمینان حاصل شود که تجهیزات انتخاب‌شده با شرایط بهره‌برداری و مشخصات الکتریکی پروژه مطابقت دارند.
مواردی مانند جریان نامی، نوع حفاظت و نحوه نصب باید با طراحی پروژه هماهنگ باشند.
بررسی شرایط دریافت، انبارداری و حمل
قطعات باسداکت نباید دارای نشانه‌های آسیب ناشی از حمل، نگهداری یا جابه‌جایی باشند.
موارد زیر باید کنترل شوند:
عدم وجود آثار ضربه شدید
عدم وجود آثار قوس الکتریکی
سالم بودن عایق‌های داخلی
عدم وجود رطوبت
عدم وجود اکسیداسیون
سالم بودن نقاط اتصال
وجود برچسب مشخصات کارخانه
در صورت نگهداری تجهیزات در محیط باز، باید از پوشش مناسب برای جلوگیری از نفوذ رطوبت و گردوغبار استفاده شود.
بررسی نصب و جانمایی باسداکت
پس از بازرسی اولیه، نحوه نصب سیستم باید بررسی شود.
مهم‌ترین موارد قابل کنترل عبارت‌اند از:
مونتاژ مطابق نقشه نصب، دستورالعمل فنی و کاتالوگ باشد.
هیچ‌گونه پیچش یا تغییر شکل غیرعادی در باسداکت وجود نداشته باشد.
فاصله مناسب با سازه و تأسیسات ساختمان رعایت شده باشد.
محل اتصالات و جوینت‌ها مطابق نقشه اجرایی باشد.
نحوه نصب در مسیرهای عمودی و افقی صحیح باشد.
بست‌ها و ساپورت‌ها مطابق دستورالعمل نصب شده باشند.
در صورت نیاز، قطعات انبساطی در نقاط مشخص نصب شده باشند.
بررسی اتصالات و جوینت‌ها
تمامی اتصالات مکانیکی و الکتریکی باید پیش از برق‌دار کردن سیستم بررسی شوند.
در این مرحله موارد زیر اهمیت دارد:
تعداد و محل جوینت‌ها کنترل شود.
مقاطع هادی‌ها بررسی شوند.
فاصله عایقی بین هادی‌ها کنترل شود.
فاصله هادی از بدنه یا پنل بررسی شود.
گشتاور پیچ‌ها و مهره‌ها مطابق دستورالعمل باشد.
پیچ‌ها از نظر شکستگی یا آسیب بررسی شوند.
طول قسمت بیرون‌زده پیچ از مهره کنترل شود.
پس از اطمینان از صحت گشتاور، می‌توان مهره‌های کنترل‌شده را با علامت مشخص نمود تا اتصالات بررسی‌شده از اتصالات کنترل‌نشده قابل تشخیص باشند.
بررسی عایق بین هادی‌های فعال
تست مقاومت عایقی زمانی انجام می‌شود که ارتباط باسداکت با تجهیزات مصرف‌کننده و منبع تغذیه قطع شده باشد.
برای انجام این تست، ابتدا باید:
ارتباط با مصرف‌کننده‌ها قطع شود.
ارتباط با ترانسفورماتور یا منبع اصلی جدا شود.
سیستم در وضعیت ایزوله قرار گیرد.
تجهیزات تست
طبق متن مرجع، برای این بررسی از Megger با ولتاژ 500 ولت DC استفاده می‌شود.
استفاده از ولتاژ DC برای کاهش تأثیر جریان‌های خازنی در هنگام اندازه‌گیری است.
اندازه‌گیری‌ها بین هادی‌ها انجام می‌شوند؛ از جمله:
فاز به فاز
هر فاز به نول
در متن مرجع، برای سیستم‌های ولتاژ پایین زیر 500 ولت، مقدار مقاومت عایقی بر اساس الزامات ذکرشده بررسی می‌شود و مقاومت عایقی هر لینک نباید کمتر از مقدار تعیین‌شده باشد.
اگر نتیجه تست کمتر از حد قابل قبول باشد، سیستم نباید برق‌دار شود و لازم است علت آن بررسی گردد.
بررسی شبکه ارت
سیستم ارت باید پیش از راه‌اندازی به‌طور کامل کنترل شود.
در بازرسی شبکه زمین موارد زیر بررسی می‌شوند:
اتصال محفظه فلزی به ارت
کیفیت اتصالات ارت
سطح مقطع هادی حفاظتی
سلامت اتصالات PE
عدم وجود قطعات فلزی شل در جعبه‌های انشعاب
پیوستگی مسیر ارت
نتایج این بررسی‌ها بهتر است در فرم یا گزارش راه‌اندازی ثبت شوند.
بررسی عایق بین هادی‌های فعال و زمین
پس از بررسی هادی‌ها، مقاومت عایقی میان هادی‌های فعال و زمین نیز باید کنترل شود.
برای این مرحله نیز از Megger مطابق مشخصات تعیین‌شده استفاده می‌شود.
تست باید به‌گونه‌ای انجام شود که سلامت عایق بین فازها، نول و سیستم زمین تأیید گردد.
در صورت پایین بودن مقاومت عایقی، سیستم نباید وارد مدار شود تا علت مشکل مشخص و برطرف گردد.
بررسی پیوستگی هادی حفاظتی PE
یکی دیگر از مراحل مهم، بررسی پیوستگی هادی حفاظتی یا PE است.
هدف از این تست، اطمینان از وجود مسیر الکتریکی مناسب در سیستم حفاظتی است.
برای انجام این بررسی می‌توان از اهم‌متر استفاده کرد.
علاوه بر اندازه‌گیری، اتصالات PE باید به‌صورت بصری نیز بررسی شوند.
بررسی تنظیمات تجهیزات حفاظتی
قبل از راه‌اندازی، تنظیمات کلیدهای حفاظتی باید با مشخصات طراحی پروژه تطبیق داده شوند.
موارد مهم شامل:
جریان حرارتی تنظیم‌شده
جریان نامی بخش مغناطیسی
مشخصات کلید ورودی
هماهنگی کلید حفاظتی با جریان نامی باسداکت
این بررسی به‌ویژه زمانی اهمیت دارد که ترانسفورماتور و سیستم باسداکت به‌صورت هم‌زمان راه‌اندازی می‌شوند.
بررسی ترتیب فاز
پس از انجام تست‌های اولیه و در مرحله برق‌دار کردن سیستم، ترتیب فازها باید بررسی شود.
هدف این تست، شناسایی هرگونه جابه‌جایی احتمالی در فازها یا نول بین ورودی و خروجی باسداکت است.
برای این منظور می‌توان از تجهیزات مناسب بررسی توالی فاز یا آنالیزگر سه‌فاز استفاده کرد.
اگر ترتیب فازها صحیح نباشد، سیستم باید دوباره بی‌برق شده و اتصالات بررسی شوند.
برق‌دار کردن اولیه سیستم
راه‌اندازی و برق‌دار کردن باسداکت باید تنها توسط افراد متخصص و دارای صلاحیت انجام شود.
در مرحله اولیه، سیستم بدون بار یا با حداقل بار مورد بررسی قرار می‌گیرد تا عملکرد صحیح تجهیزات تأیید شود.
در صورت موفقیت‌آمیز بودن مرحله اولیه، می‌توان بارهای واقعی را به‌صورت تدریجی وارد مدار کرد.
تست عملیاتی در شرایط واقعی
پس از برق‌دار شدن باسداکت، بارها نباید به‌صورت ناگهانی و هم‌زمان وارد مدار شوند.
بهتر است مصرف‌کننده‌ها به‌صورت مرحله‌ای وارد مدار شوند تا رفتار سیستم تحت بار بررسی شود.
در این مرحله می‌توان بارهای مختلف مانند موارد زیر را به‌ترتیب وارد مدار کرد:
سیستم‌های روشنایی
کنتاکتورها
تجهیزات گرمایشی
موتورها
ماشین‌آلات
سایر مصرف‌کننده‌های صنعتی
در زمان افزایش بار باید موارد زیر کنترل شوند:
عدم وجود لرزش غیرعادی
عدم مشاهده جرقه یا قوس
عدم ایجاد صدای غیرعادی
عملکرد صحیح جعبه‌های انشعاب
عملکرد صحیح کلیدهای حفاظتی
عدم افزایش غیرعادی دما
ارزیابی عملکرد باسداکت تحت بار
عملکرد سیستم باید با توجه به شرایط واقعی بهره‌برداری بررسی شود.
مهم‌ترین پارامترها شامل:
تعداد تجهیزات در حال کار
میزان بار هر مصرف‌کننده
هم‌زمانی بارها
شرایط پیک مصرف
عملکرد تجهیزات حفاظتی
در صورتی که تمامی بررسی‌ها با موفقیت انجام شوند، سیستم باسداکت می‌تواند وارد مرحله بهره‌برداری شود.
ثبت نتایج تست و راه‌اندازی
تمامی نتایج تست‌های انجام‌شده بهتر است در قالب یک گزارش رسمی ثبت شوند.
این گزارش می‌تواند شامل موارد زیر باشد:
مشخصات پروژه
مشخصات باسداکت
نتایج تست مقاومت عایقی
نتایج تست ارت و PE
وضعیت اتصالات
کنترل گشتاور پیچ‌ها
ترتیب فاز
تنظیمات کلیدهای حفاظتی
نتیجه تست عملیاتی
نام و تأیید مسئول راه‌اندازی
ثبت این اطلاعات می‌تواند در تعمیرات، نگهداری و بررسی‌های بعدی سیستم بسیار مفید باشد.
جمع‌بندی
فرایند تست و راه‌اندازی باسداکت شامل مجموعه‌ای از بازرسی‌های بصری، کنترل اتصالات، تست عایقی، بررسی شبکه ارت، کنترل ترتیب فاز، تنظیم تجهیزات حفاظتی و آزمایش عملکرد سیستم در شرایط واقعی است.
انجام صحیح این مراحل پیش از بهره‌برداری، نقش مهمی در افزایش ایمنی، کاهش احتمال خطا و اطمینان از عملکرد صحیح سیستم دارد.
سیستم‌های باسداکت مانا کنترل سیستم نیز باید پس از نصب و پیش از ورود به مدار، مطابق دستورالعمل فنی پروژه و الزامات راه‌اندازی بررسی و تست شوند تا عملکرد مناسب و ایمن آن‌ها در دوره بهره‌برداری تأیید شود.